Thi và kiểm tra trực tuyến thường có quy định chặt về những gì được mở, được dùng và được làm trong lúc làm bài, và nhiều hành vi bình thường ở nhà, như mở một tab khác, có người đi qua phòng, nhắn tin hỏi bạn một câu, có thể bị coi là gian lận. Hiểu rõ quy định và chuẩn bị chỗ thi từ trước là cách tốt nhất để không mất điểm vì những chuyện không đáng.
Bài này đi qua các hình thức thi trực tuyến phổ biến và quy định thường đi kèm, những việc dễ bị hiểu nhầm là gian lận, cách chuẩn bị thiết bị và phòng thi tại nhà, cách xử lý sự cố khi đang thi, và chuyện riêng tư khi thi có camera giám sát. Quy định cụ thể do từng trường, từng kỳ thi đặt ra; luôn đọc kỹ hướng dẫn của kỳ thi bạn tham gia.
Các hình thức thi trực tuyến và quy định thường đi kèm
Không phải bài thi trực tuyến nào cũng giống nhau. Biết bài của mình thuộc dạng nào giúp bạn đoán được quy định và chuẩn bị đúng.
| Hình thức | Quy định thường gặp | AI có được dùng không |
|---|---|---|
| Thi đóng sách có giám sát qua camera | Bật camera, micro suốt giờ thi; không rời khung hình; bàn trống; có thể phải quay quanh phòng trước khi thi | Hầu như luôn cấm |
| Bài kiểm tra trắc nghiệm có giới hạn thời gian | Làm một lần, mỗi câu thời gian ngắn, không quay lại câu trước | Thường cấm, dù không có camera |
| Thi mở sách có giới hạn thời gian | Được dùng tài liệu đã nêu; không được trao đổi với người khác | Thường cấm trừ khi đề ghi rõ cho phép |
| Bài tập lớn làm tại nhà trong vài ngày | Tự làm; ghi nguồn; nộp đúng hạn | Tuỳ quy định môn; thường phải khai báo |
| Vấn đáp trực tuyến | Trả lời trực tiếp, có thể bị yêu cầu trình bày trên giấy hoặc chia sẻ màn hình | Không dùng trong lúc vấn đáp |
Nếu thông báo kỳ thi không ghi rõ hình thức hay không nói về tài liệu, AI, hãy hỏi trước ngày thi. Đừng đợi vào phòng thi trực tuyến rồi mới hỏi, vì lúc đó thời gian làm bài đã bắt đầu tính.
Một điểm hay bị hiểu lầm: thi trực tuyến không có camera không có nghĩa là không có quy định. Quy định vẫn y như thi tại lớp, chỉ là cách giám sát khác. Một số hệ thống còn ghi lại thời điểm bạn rời khỏi cửa sổ làm bài.
Những việc dễ bị coi là gian lận dù không cố ý
Nhiều học sinh, sinh viên bị nhắc nhở hay bị xem xét vì những thói quen rất bình thường khi ở nhà. Nếu kỳ thi có giám sát, những việc dưới đây thường bị ghi nhận và có thể bị hỏi lại.
- Mở một cửa sổ hay tab khác trên máy tính, kể cả chỉ để xem giờ hay tắt một thông báo.
- Có người khác vào phòng hoặc nói chuyện trong phòng, kể cả bố mẹ hỏi một câu không liên quan.
- Nhìn ra ngoài khung hình hoặc cúi xuống lâu, đeo tai nghe khi quy định không cho, rời chỗ giữa giờ.
- Để điện thoại trên bàn hay trong tầm tay, kể cả úp màn hình.
- Nhắn tin trong nhóm lớp trong giờ thi, dù chỉ hỏi "mọi người có bị lỗi không".
- Dùng công cụ AI "chỉ để kiểm chính tả" phần tự luận khi quy định cấm mọi công cụ hỗ trợ.
- Chụp màn hình đề thi hoặc chia sẻ đề cho người thi ca sau.
Phần lớn những việc trên chỉ dẫn đến việc bạn bị hỏi lại, không tự động bị kết luận gian lận. Nhưng tránh chúng ngay từ đầu tốt hơn nhiều so với phải giải thích sau. Nếu bắt buộc phải làm điều gì đó ngoài quy định, như rời chỗ vì lý do sức khoẻ, hãy báo ngay qua kênh của kỳ thi và ghi lại.
Chuẩn bị trước ngày thi
Phần lớn sự cố trong thi trực tuyến có thể tránh được nếu chuẩn bị từ một hai ngày trước. Danh sách dưới đây áp dụng cho hầu hết các kỳ thi có giám sát.
- Đọc kỹ hướng dẫn kỳ thi: phần mềm hay trang làm bài nào, có cần cài đặt gì không, được dùng tài liệu gì, giờ vào phòng thi, cách liên hệ khi có sự cố.
- Thử đăng nhập, thử phần mềm, thử camera và micro trên đúng thiết bị sẽ dùng khi thi. Nếu có bài thi thử, làm thử.
- Kiểm kết nối mạng ở đúng chỗ ngồi thi. Nếu nhà nhiều người dùng mạng, nhờ cả nhà hạn chế xem video trong giờ thi. Chuẩn bị phương án dự phòng như phát mạng từ điện thoại, nếu quy định cho phép.
- Sạc đầy pin, cắm sạc khi thi, tắt cập nhật tự động của hệ điều hành, đóng các ứng dụng khác, tắt thông báo.
- Dọn bàn thi theo yêu cầu: thường là bàn trống, chỉ có giấy nháp trắng và bút nếu được phép. Chuẩn bị giấy tờ tuỳ thân nếu phải xác minh.
- Báo trước với người nhà giờ thi, nhờ không vào phòng và giữ yên lặng. Treo một tờ giấy trước cửa nếu cần.
Với học sinh nhỏ tuổi, bố mẹ nên giúp con chuẩn bị chỗ thi từ hôm trước, kiểm thiết bị cùng con, rồi ra ngoài trong giờ thi. Ở trong phòng để "hỗ trợ" thường lại là lý do con bị nhắc nhở.
Khi có sự cố trong lúc thi
Ghi lại ngay. Mất mạng, máy treo, mất điện: ghi lại thời điểm xảy ra, chụp màn hình hoặc chụp bằng điện thoại thông báo lỗi nếu có. Những bằng chứng này giúp bạn khi xin thi lại hay xin xem xét.
Liên hệ theo kênh quy định. Hầu hết kỳ thi có kênh liên hệ khi có sự cố, như số điện thoại hay nhóm hỗ trợ của giám thị. Dùng đúng kênh đó, không nhắn hỏi bạn cùng lớp.
Không tự ý làm tiếp trên thiết bị khác. Chuyển sang máy khác hay điện thoại khi chưa được phép có thể bị coi là vi phạm. Hỏi giám thị trước.
Đừng hoảng loạn. Sự cố kỹ thuật xảy ra thường xuyên trong thi trực tuyến và các trường thường đã có quy trình xử lý. Bình tĩnh làm đúng các bước, phần còn lại do người tổ chức quyết.
Báo cáo ngay sau giờ thi. Nếu sự cố ảnh hưởng đến bài làm, gửi thư mô tả lại cho giảng viên hay người tổ chức trong ngày, kèm bằng chứng, đừng chờ đến khi có điểm.
Thi mở sách không có nghĩa là được dùng AI
Bài thi mở sách cho phép bạn dùng tài liệu, thường là giáo trình, vở ghi, tài liệu môn học. Nhiều người hiểu rộng ra là mọi thứ đều được, kể cả chatbot. Nhưng tài liệu và công cụ AI khác nhau về bản chất: tài liệu chứa thông tin có sẵn mà bạn phải tự tìm và vận dụng, còn chatbot tạo ra câu trả lời mới cho đúng câu hỏi của đề. Vì vậy phần lớn quy định thi mở sách vẫn cấm AI trừ khi đề ghi rõ cho phép.
Bài thi mở sách thường được thiết kế để kiểm khả năng vận dụng, không phải khả năng nhớ. Câu hỏi đòi bạn phân tích, so sánh, áp dụng vào tình huống mới. Cách chuẩn bị tốt nhất là sắp xếp tài liệu của mình gọn gàng từ trước: đánh dấu trang, làm mục lục nhanh, tóm tắt từng chương một trang. Trong giờ thi, bạn sẽ không có thời gian đọc lại cả giáo trình.
Nếu đề cho phép dùng AI, đọc kỹ cho phép ở mức nào và có cần khai báo không. Và ngay cả khi được phép, bạn vẫn chịu trách nhiệm cho câu trả lời: thông tin sai do AI đưa vẫn bị chấm là sai.
Quyền riêng tư khi thi có camera giám sát
Thi có giám sát qua camera nghĩa là hình ảnh phòng bạn, giọng nói trong nhà và đôi khi thao tác trên máy tính được ghi lại. Bạn có quyền biết những dữ liệu này được dùng vào việc gì, ai xem, lưu trong bao lâu. Thông tin này thường nằm trong hướng dẫn kỳ thi hoặc quy định của trường; nếu không thấy, có thể hỏi bộ phận tổ chức.
Trước khi thi, nhìn lại khung hình camera: dọn giấy tờ cá nhân, ảnh gia đình, thông tin riêng ra khỏi tầm nhìn. Chọn chỗ ngồi có nền tường trơn nếu được. Nếu phải quay quanh phòng để kiểm tra, chỉ quay đúng những gì được yêu cầu.
Nếu bạn lo ngại về một phần mềm giám sát yêu cầu quyền truy cập sâu vào máy, hỏi trường xem có phương án khác không, ví dụ thi trên máy của trường. Với học sinh nhỏ tuổi, bố mẹ nên cùng đọc hướng dẫn và hỏi về chuyện lưu trữ hình ảnh của con.
Sau giờ thi: những điều vẫn cần giữ
Liêm chính không kết thúc khi bạn bấm nộp bài. Với kỳ thi chia nhiều ca, người thi ca sau có thể nhận cùng đề hoặc đề tương tự. Bàn đề với bạn bè ngay sau khi thi, đăng câu hỏi lên nhóm mạng xã hội, hay gửi ảnh chụp màn hình đề cho người chưa thi đều có thể vi phạm quy chế, kể cả khi bạn chỉ định "chia sẻ cho vui". Đợi đến khi người tổ chức thông báo kỳ thi đã kết thúc hẳn.
Nếu trong lúc thi bạn nhận thấy có điều bất thường, như đề bị lộ trên mạng hay có người nhờ bạn giúp, cách đúng là báo cho giảng viên hoặc người tổ chức qua kênh chính thức, không tự xử lý hay lan truyền. Việc này bảo vệ chính bạn và những người thi nghiêm túc khác.
Khi có điểm, hãy xem lại bài nếu được phép. Thi trực tuyến đôi khi có lỗi chấm tự động, như đáp án nhập sai hay câu tự luận không được ghi nhận. Nếu thấy có sai sót, gửi đề nghị xem xét theo đúng quy trình và thời hạn của trường, kèm mô tả cụ thể. Và nếu kỳ thi vừa rồi bạn thấy chưa ổn, ghi lại những gì cần chuẩn bị tốt hơn cho lần sau, như mạng, thiết bị, cách sắp xếp tài liệu, khi trải nghiệm còn rõ trong đầu.
Câu hỏi thường gặp
Mất mạng giữa giờ thi trực tuyến thì có được thi lại không?
Tuỳ quy định của từng trường và từng kỳ thi. Nhiều nơi có quy trình xử lý sự cố kỹ thuật. Điều bạn làm được là ghi lại thời điểm, chụp thông báo lỗi, liên hệ ngay qua kênh quy định và gửi mô tả bằng văn bản sau giờ thi.
Bố mẹ ở trong phòng khi con thi trực tuyến có sao không?
Có thể khiến con bị nhắc nhở hoặc bị xem xét lại bài, vì nhiều quy định yêu cầu người thi ở một mình. Bố mẹ nên giúp con chuẩn bị trước, rồi ra ngoài và giữ yên lặng trong giờ thi.
Dùng giấy nháp khi thi trực tuyến có được không?
Nhiều kỳ thi cho phép giấy nháp trắng, có thể yêu cầu đưa cả hai mặt lên camera trước và sau khi thi. Một số kỳ thi không cho. Đọc kỹ hướng dẫn và hỏi trước nếu không rõ.
Mở tab khác để xem giờ có bị coi là gian lận không?
Có thể bị ghi nhận, vì nhiều hệ thống ghi lại khi bạn rời cửa sổ làm bài. Hãy dùng đồng hồ có sẵn trong trang làm bài hoặc đồng hồ treo tường nếu được phép, và đóng mọi ứng dụng khác trước khi thi.
Thi trực tuyến có công bằng như thi tại lớp không?
Mỗi hình thức có ưu nhược riêng. Thi trực tuyến phụ thuộc thêm vào thiết bị và mạng, nên các trường thường có cách hỗ trợ người học gặp khó khăn. Nếu bạn thiếu thiết bị hay mạng ổn định, báo sớm với trường để được sắp xếp.
Chia sẻ đề thi cho bạn thi ca sau có bị xử lý không?
Có. Ở hầu hết các trường, chia sẻ đề thi khi chưa được phép là vi phạm quy chế thi, kể cả khi bạn không được lợi gì. Việc này làm mất công bằng cho cả lớp và có thể khiến kỳ thi phải tổ chức lại.