Một góc học tập giúp tập trung cần bốn điều: chỗ cố định chỉ dùng để học, đủ ánh sáng, bàn ghế vừa người, và trên bàn chỉ có thứ cần cho bài đang học. Không cần phòng riêng hay đồ đắt tiền; một góc bàn ăn được sắp xếp có chủ đích vẫn tốt hơn một phòng đẹp nhưng bày đầy đồ gây xao nhãng.
Bài này đi qua cách chọn vị trí, ánh sáng, tư thế, tiếng ồn, thói quen dọn bàn trước và sau buổi học, và cách xoay xở khi nhà chật, ở chung phòng hay ở trọ. Phần cuối có danh sách kiểm tra mười mục để bạn rà lại góc học của mình trong năm phút.
Vì sao chỗ học ảnh hưởng đến khả năng tập trung
Não người học theo bối cảnh. Khi bạn hay lướt điện thoại trên giường, nằm trên giường dễ gợi ra cảm giác thư giãn, buồn ngủ, muốn lướt tiếp. Khi bạn chỉ ngồi một chỗ cố định để học, sau một thời gian, chỉ cần ngồi vào đó là đầu óc đã chuẩn bị vào việc. Đây là lý do nhiều người khuyên không học trên giường, và không dùng bàn học làm chỗ chơi game nếu có thể tách được.
Lý do thứ hai là mọi thứ trong tầm mắt đều tranh sự chú ý. Một chồng truyện, một chiếc điện thoại, một đống quần áo chưa gấp, mỗi thứ là một lời mời nhỏ. Chống lại từng lời mời tốn sức, và sức đó lẽ ra dùng cho bài học. Bàn càng gọn, bạn càng ít phải chống.
Bằng chứng về chuyện học ở cùng một chỗ có giúp nhớ bài hơn hay không thì không hoàn toàn thống nhất; một số nghiên cứu còn gợi ý rằng ôn ở vài nơi khác nhau giúp kiến thức ít bị gắn chặt vào một bối cảnh. Hai ý này không mâu thuẫn: chỗ học cố định chủ yếu giúp bạn bắt đầu nhanh và ít xao nhãng, còn khi ôn lại bài đã học, thỉnh thoảng đổi chỗ như thư viện hay bàn ăn cũng không sao.
Lý do thứ ba là sự thoải mái về thể chất. Ngồi sai tư thế, ánh sáng thiếu, phòng quá nóng làm bạn mỏi nhanh, cựa quậy liên tục, và tự nhiên muốn đứng dậy. Những yếu tố này nghe nhỏ nhưng cộng dồn qua hàng giờ mỗi tối, hàng tháng mỗi năm học.
Chọn vị trí đặt góc học
Tránh hướng thẳng ra lối đi lại. Ngồi đối diện cửa phòng hay lối đi của cả nhà thì mỗi người đi qua đều kéo mắt bạn lên. Quay lưng hoặc nghiêng về phía lối đi giúp bớt bị phân tâm.
Nhìn vào tường trơn tốt hơn nhìn ra ti vi. Nếu góc học ở phòng khách, tránh ngồi trong tầm nhìn của ti vi. Một bức tường trơn hay giá sách gọn ít gây xao nhãng hơn.
Gần cửa sổ nhưng không chói. Ánh sáng tự nhiên dễ chịu, nhưng nắng chiếu thẳng vào bàn hay màn hình gây chói, nóng. Đặt bàn sao cho cửa sổ ở bên cạnh là phương án thường dễ chịu nhất.
Xa giường nếu có thể. Nếu phòng nhỏ không tách được, ít nhất đừng học trên giường; một chiếc bàn gấp đặt cạnh giường vẫn tốt hơn.
Giữ cố định. Chọn được chỗ rồi thì dùng đều đặn. Đổi chỗ liên tục làm mất lợi thế của thói quen.
Có ổ điện gần nhưng không dây nhợ ngang bàn. Nếu bạn học với máy tính, đặt bàn gần ổ điện để không phải kéo dây qua lối đi. Dây sạc gom gọn một phía, vừa an toàn vừa bớt cảnh rối mắt trên bàn. Không dùng ổ cắm nối dài chất đống dưới chân bàn.
Ánh sáng, bàn ghế và nhiệt độ: thông số tham khảo
Các con số dưới đây là hướng dẫn chung để bạn tự điều chỉnh cho thoải mái, không phải chuẩn bắt buộc. Mỗi người một vóc dáng, hãy lấy cảm giác không mỏi sau một giờ ngồi làm thước đo cuối cùng.
| Yếu tố | Gợi ý | Dấu hiệu đang chưa ổn |
|---|---|---|
| Ánh sáng chung | Phòng đủ sáng, không chỉ dựa vào một đèn bàn trong phòng tối | Mỏi mắt, phải cúi sát trang sách |
| Đèn bàn | Đặt phía đối diện tay viết để bóng tay không che trang (người viết tay phải thì đèn bên trái) | Bóng tay che chữ khi viết |
| Chiều cao ghế | Bàn chân chạm sàn, đùi gần song song với sàn | Chân lơ lửng hoặc đầu gối cao hơn hông |
| Chiều cao bàn | Khuỷu tay đặt thoải mái trên mặt bàn, vai không bị nhô lên | Mỏi vai, cổ sau khi viết lâu |
| Khoảng cách tới sách hoặc màn hình | Khoảng một sải tay với màn hình; mép trên màn hình ngang hoặc thấp hơn tầm mắt | Phải cúi gập cổ hoặc ngửa đầu |
| Nhiệt độ, thông gió | Thoáng, không quá nóng; có quạt hoặc mở cửa | Buồn ngủ, khó chịu sau ít phút |
Học sinh đang lớn thay đổi chiều cao nhanh, nên kiểm lại bàn ghế mỗi học kỳ. Ghế quá cao có thể kê thêm một chiếc ghế đẩu nhỏ dưới chân; ghế quá thấp có thể thêm đệm ngồi. Mắt mỏi kéo dài, nhìn mờ hay đau đầu thường xuyên thì nên đi khám mắt, không chỉ chỉnh đèn.
Tiếng ồn: khi nào cần im lặng, khi nào tiếng nền lại dễ chịu
Không phải ai cũng cần im lặng tuyệt đối, nhưng tiếng nói chuyện, tiếng ti vi có lời gần như luôn làm khó việc đọc và viết. Dưới đây là cách xử lý theo từng tình huống thường gặp ở nhà Việt.
- Nhà đông người, ti vi bật buổi tối: thoả thuận với gia đình một khung giờ học, trong khung đó ti vi vặn nhỏ hoặc bạn học ở phòng khác. Đổi lại, bạn dành thời gian ngồi cùng cả nhà sau khi học.
- Nhà mặt phố, ồn tiếng xe: tiếng ồn đều đặn dễ quen hơn tiếng nói chuyện; nút tai mềm hoặc tai nghe chống ồn giúp ích. Đóng cửa sổ phía đường vào giờ cao điểm.
- Ở trọ, phòng bên ồn: nói chuyện lịch sự với hàng xóm về khung giờ yên tĩnh, hoặc chuyển giờ học khó sang buổi sáng sớm khi khu trọ còn yên.
- Quá yên lại thấy bồn chồn: một số bạn thấy tiếng nền nhẹ như tiếng mưa, tiếng quạt giúp dễ tập trung hơn im lặng tuyệt đối. Chọn âm thanh đều, không lời, âm lượng nhỏ.
- Khi cần đọc hiểu hoặc viết bài: đây là lúc nên yên tĩnh nhất. Nếu không có chỗ yên ở nhà, thư viện trường hoặc thư viện công cộng là lựa chọn đáng cân nhắc.
Chuyện có nên nghe nhạc khi học có bài riêng trong danh mục này. Ở đây chỉ cần nhớ: tiếng có lời, nhất là lời tiếng Việt, cạnh tranh trực tiếp với việc đọc chữ.
Thói quen dọn bàn trước và sau mỗi buổi học
Một góc học tốt hôm nay có thể bừa bộn sau ba ngày nếu không có thói quen giữ. Hai phút dọn trước và sau mỗi buổi là đủ.
- Trước buổi học, cất mọi thứ không thuộc bài đang học: sách môn khác, truyện, đồ ăn vặt, đồ trang trí lỉnh kỉnh.
- Cất điện thoại ra khỏi bàn, sạc ở chỗ khác.
- Bày đủ dụng cụ cần cho bài: sách, vở, bút, máy tính bỏ túi, giấy nháp. Thiếu thứ gì phải đứng dậy lấy là một lần gián đoạn.
- Đặt cốc nước sẵn trên bàn để không phải ra ngoài giữa chừng.
- Sau buổi học, cất sách vở vào cặp theo thời khoá biểu ngày mai và để lại trên bàn tờ ghi việc đầu tiên của buổi học tới.
- Lau bàn, đẩy ghế vào. Một mặt bàn trống đón bạn hôm sau dễ chịu hơn một mặt bàn ngổn ngang.
Thói quen dọn bàn cũng là một tín hiệu cho não: dọn xong là bắt đầu học, cất đồ là đã xong việc. Nhiều bạn thấy chính hai phút này giúp chuyển trạng thái nhanh hơn.
Nhà chật, ở chung phòng hay ở trọ: xoay xở thế nào
Không phải học sinh nào cũng có bàn học riêng. Nhiều bạn học ở bàn ăn, ở chung phòng với anh chị em, hay sinh viên ở trọ bốn người một phòng. Nguyên tắc vẫn giữ được, chỉ cần linh hoạt. Nếu học ở bàn ăn, dùng một chiếc khay hoặc hộp đựng đồ học tập, mỗi buổi mang ra bày, học xong cất lại. Chiếc khay đó trở thành "góc học di động" của bạn.
Ở chung phòng, hãy thoả thuận khung giờ yên tĩnh với người cùng phòng, và dùng tai nghe chống ồn hoặc nút tai nếu cần. Một tấm rèm hoặc tấm bìa dựng trên bàn có thể che bớt tầm nhìn sang phía người khác. Với sinh viên, thư viện trường, phòng tự học hay quán cà phê yên tĩnh là những góc học thay thế tốt cho các buổi cần tập trung cao.
Nếu bạn muốn nhờ AI gợi ý cách bố trí cho căn phòng của mình, hãy mô tả kích thước phòng, vị trí cửa, cửa sổ và đồ đạc bằng lời hoặc vẽ sơ đồ tay; nếu gửi ảnh, kiểm tra để ảnh không lộ giấy tờ, ảnh người thân hay chi tiết nhận diện địa chỉ nhà. Gợi ý của AI chỉ để tham khảo, bạn thử và giữ thứ hợp với mình.
Danh sách kiểm tra góc học trong năm phút
Hãy ngồi vào góc học của bạn ngay bây giờ và rà từng dòng. Dòng nào chưa đạt, chọn một dòng sửa trong tuần này.
- Góc học là chỗ cố định, không phải giường.
- Không ngồi đối diện ti vi hay lối đi chính của nhà.
- Có đèn bàn, đặt đúng phía để bóng tay không che trang viết.
- Bàn chân chạm sàn, khuỷu tay đặt thoải mái trên mặt bàn.
- Màn hình, nếu có, cách mắt khoảng một sải tay.
- Điện thoại không nằm trên bàn trong giờ học.
- Trên bàn chỉ có đồ của bài đang học.
- Có sẵn nước uống.
- Có cách giảm tiếng ồn khi cần: phòng khác, nút tai, giờ yên tĩnh đã thoả thuận.
- Cuối buổi có tờ ghi việc đầu tiên cho buổi sau.
Danh sách này không để chấm điểm góc học hay so với nhà ai. Một góc học đạt bảy, tám dòng đã đủ giúp bạn ngồi vào và giữ tập trung dễ hơn rõ rệt so với trước.
Câu hỏi thường gặp
Có nên học trên giường không?
Nên tránh nếu có thể. Học trên giường dễ làm bạn buồn ngủ, tư thế cúi gập gây mỏi lưng cổ, và lâu dần giường không còn là tín hiệu cho giấc ngủ, có thể làm khó ngủ hơn. Nếu phòng quá chật, một chiếc bàn gấp nhỏ đặt cạnh giường vẫn tốt hơn ngồi trên đệm.
Bàn học nên đặt quay mặt vào tường hay ra cửa sổ?
Quay vào tường trơn ít gây xao nhãng nhất, còn quay thẳng ra cửa sổ dễ bị chói và dễ nhìn ra ngoài. Phương án nhiều người thấy dễ chịu là cửa sổ ở bên cạnh bàn, vừa có ánh sáng tự nhiên vừa không chói. Quan trọng hơn hướng bàn là tránh tầm nhìn ra ti vi và lối đi.
Đèn bàn nên dùng ánh sáng trắng hay vàng?
Không có đáp án chung cho mọi người. Nhiều người thấy ánh sáng trung tính dễ đọc chữ, còn ánh sáng ấm dễ chịu hơn vào buổi tối muộn. Điều quan trọng hơn là đủ sáng, không nhấp nháy, không chói thẳng vào mắt, và phòng không quá tối so với vùng bàn. Mắt mỏi kéo dài thì nên đi khám mắt.
Trang trí bàn học có làm mất tập trung không?
Một vài thứ nhỏ khiến bạn thấy dễ chịu như chậu cây, tấm ảnh gia đình thường không sao. Vấn đề là đồ trang trí nhiều, sặc sỡ hay có thể cầm lên nghịch. Hãy giữ mặt bàn gọn, đồ trang trí đặt xa tầm tay, và cất hẳn những thứ bạn hay cầm lên nghịch khi bí bài.
Học ở quán cà phê có tốt hơn ở nhà không?
Với một số bạn, đổi không gian giúp tập trung hơn, nhất là khi nhà ồn hoặc dễ bị cuốn vào việc nhà. Nhưng quán có tiếng nhạc, tiếng nói chuyện và chi phí đi lại. Hãy thử vài buổi và tự so kết quả. Với việc cần yên tĩnh như đọc hiểu, viết bài, thư viện thường là lựa chọn tốt hơn.